چالش های آزمایشگاهی تشخیصی ناباروری زنان - قسمت یازدهم (افزایش پرولاکتین)

چالش های آزمایشگاهی تشخیصی ناباروری زنان - قسمت یازدهم (افزایش پرولاکتین)

21 ارديبهشت, 1398

چالش های آزمایشگاهی تشخیصی ناباروری زنان - قسمت یازدهم (افزایش پرولاکتین) 

افزایش پرولاکتین از عوامل دیگر عدم تخمک گذاری در گروه ‏II‏ سازمان بهداشت جهانی در ارتباط با اختلالات  تخمک ‌‏گذاری می باشد.‌‎ 
 
این اختلال در در 1% جمعیت زنان دیده می‌شود‎.‌‏ شیوع سنی آدنوم‌های هیپوفیز از سن 86-2 سال ‌‏می‌باشد و بیشترین شیوع در دهه ششم است‎.‌‏ ‏
 
مشکل پرولاکتین بالا در بین زنان شایعتر از مردان بوده و در کودکان ‏نیز ‏به ندرت ایجاد می‌شود‎.‎ 
 
پرولاکتین

‏نکات پرولاکتین : ‌‎ 

-  یک سوم زنانی که قاعدگی نامنظم دارند مبتلا به هایپر پرولاکتینمی هستند‎.‎ 
 
‏-‏  پرولاکتین یک هورمون پپتیدی (شبه هورمون رشد) کوچک بوده که از سلولهای لاکتوتروف، بخش قدامی‎ ‎غده ‌‏هیپوفیز‎ ‎آزاد می‌شود. اندازه های نرمال آن حدود 23 کیلو دالتون می باشد اما انواع 16 تا 22 کیلو دالتون از آن هم ‏مشاهده می شود‎.‎ 
 
‏-‏  غده‌ی هیپوفیز یک غده‌ی کوچک به اندازه‌ی نخود است که در زیر مغز قرار دارد‎.‎ 
 
‏-‏  مانند سایر هورمون‌های مترشحه از‎ ‎آدنوهیپوفیز‎ ‎ترشح پرولاکتین نیز طی شبانه روز تغییر دارد (حداکثر ‌‏ترشح آن طی‎ ‎خواب‎ ‎و حداقل آن بین ۱۰ صبح تا ۱۲ ظهر است).‌‎ 
 
‏-‏  بنابراین ترشح این هورمون تابع یک سیکل ریتمیک بوده و طی خواب، استرس، بارداری، تحریک پستانها و ‌‏یا ضربه به پستان افزایش می یابد.‌‎ 
 
‏-‏  غذا خوردن و درمان با‎ ‎استروژن‎ ‎موجب تحریک ترشح پرولاکتین می‌شوند.‌‎ 
 
‏-‏  بیش از سیصد عملکرد مختلف برای این‎ ‎هورمون‎ ‎در مهره داران گزارش شده‌است‎. ‎در انسان این هورمون ‏در‎ ‌‎متابولیسم، عملکرد‎ ‎سیستم ایمنی‎ ‎و‎ ‎پانکراس‎ ‎نیز نقش دارد‎.‎ 
 
‏-‏  ترشح پرولاکتین با آزاد شدن هورمون دوپامین از هیپوتالاموس‎  ‎تنظیم می‌شود، در نتیجه ترشح آن را مهار می ‌‏کند.‌‎ 

چالش های آزمایشگاهی تشخیص ناباروری زنان (قسمت دهم بیماری PCOS)


-‏  هورمون آزاد کننده تیروتروپین (‏TRH=Thyrotropin Realising Hormone‏) مترشحه از ‌‏هیپوتلاموس که باعث آزاد شدن ‏TSH‏ از آدنوهیپوفیز می شود نیز باعث آزاد شدن پرولاکتین می شود ‏بنابراین در کم ‏کاری تیروئید افزایش تولید پرولاکتین دیده می شود. ‌‎ 

‏-‏  بنابراین هر دارویی که باعث کاهش ترشح دوپامین شود و یا باعث کاهش فعالیت دوپامین شود می تواند سبب ‌‏افزایش سطح پرولاکتین خون شود (نظیر متیل دوپا).‌‎ 
 
‏-‏  دوپامین از طریق گیرنده های ‏D2‌‏ موجود در سطح سلولهای لاکتوتروف بر روی ترشح پرولاکتین تاثیر می ‌‏گذارد، بنابراین داروهای بلوکه کننده این گیرنده ها (نظیر کلروپرومازین، فلوپن تیکسول و هالوپریدول) می ‏توانند باعث ‏افزایش پرولاکتین شود. ماریجوآنا به احتمال زیاد با همین مکانیسم باعث افزایش پرولاکتین در ‏زنان و مردان می شود.‌‎
 
‏-‏  استفاده از داروهای آگونیست رسپتورهای ‏D2‌‏ (نظیر بروموکریپتین، کابرگولین و کیناگولاید) باعث کاهش ‌‏سطح پرولاکتین می شود.‌‎ 
 
‏-‏  هرگونه انسدادی و یا فشردگی که در ساقه مغزی صورت بگیرید مانع از رسیدن دوپامین به سلولهای ‌‏لاکتوتروف شده و در نتیجه هایپرپرولاکتینمیا ایجاد می کند.‌‎ 
 
‏-‏  تحریک ترشح دوپامین از هیپوتالاموس تحت تأثیـر استرس، تحریک عاطفی و داروها افزایش می‌یابد‎.
‏-  این هورمون در دوران بارداری باعث رشد و بزرگی پستان و در هنگام شیردهی باعث ‏تحریک تولید شیر می ‏شود.‏
‎ 
پرولاکتین چیست

مکانیسم اثر پرولاکتین در تخمک گذاری‎ 

پرولاکتين با مکانیسم های ذیل بر روی تخمک گذاری اثر می گذارد:‌
 
—  تعداد گيرنده ‌های‎ LH ‎روی جسم زرد تخمدان ها را افزايش می دهد و در نتیجه منجر به افزايش ‏ساخت و ‏ترشح پروژسترون در زنان می‌ شود. ‌‎ 
 
—  پرولاكتين ترشح پالسي گنادو تروپين ها را مهار ميكند و در نتیجه افزايش ناگهاني‎ LH ‎در وسط ‏سيكل را ‏متوقف ميسازد كه اين امر منجر به عدم و یا کاهش تخمك گذاري ميگردد.‌‎ ‎ 
 
—  پرولاکتین باعث مهار ترشح ‏GnRH‏ شده و در نتیجه منجر به کاهش تولید ‏FSH‏ و ‏LH‏ می ‏شود، و به نوبه ‏آن سطح استروژن و پروژسترون هم کاهش یافته و در نتیجه منجر به ایجاد ‏هایپوگونادیسم می شود.‌‎ 
 
—  پرولاكتين توليد آندروژن آدرنال را تحريك ميكند و افزايش آندروژن ميتواند سبب افزايش وزن، عدم ‏تخمک ‏گذاری و پر موئي گردد.‌‎ ‎
‎ 
مکانیسم اثر پرولاکتین در تخمک گذاری‎

نقش پرولاکتین در بارداری‎ 

مهمترین عملکرد پرولاکتین در بدن زنان، فعال کردن روند تولید شیر بعد از زایمان است‎. ‎ 
 
بنابراین این موضوعی کاملا طبیعی است که در دوران بارداری میزان پرولاکتین خون مادر بالا باشد‎.‎ 
 
پرولاکتین همچنین بر میزان تولید هورمون‌های جنسی (استروژن و تستوسترون) در بدن فرد (هم مردان و هم زنان) ‌‏تاثیرگذار است‎.‎
‎ 
نقش پرولاکتین در بارداری‎

علت‌ها و دلایل بالا بودن پرولاکتین چیست؟‎ 

علت اصلی آن اغلب وجود یک آدنوم در هیپوفیز (تومور خوش‌خیم در قاعده غده هیپوفیز) است؛ بنابراین توصیه ‏می‌شود که برای تمام ‏بیماران مبتلا به هایپرپرولاکتینوما، یک سی تی اسکن یا‎ MRI ‎از منطقه‎ ‎زین ترکی‎ sella ‎turcica ‌‏ نیز انجاتین همچنان ‏پایین باشد نشان دهنده یک آدنومای غیرعملکردی هیپوفیز است.‌‎ 
 
‏-‏  اندازه‌گیری پرولاکتین در اوایل صبح و در حال ناشتایی صورت می‌گیرد. پس از تحریک پستان، نزدیکی ‌‏جنسی، ورزش و استرس و انجام معاینه ژنیکولوژیک نباید تست انجام شود.‌‎ ‎ 
 
‏-‏  اگر میزان پرولاکتین بیشتر از‎ mU/L1000 ‎باشد، گرافی از هیپوفیز جهت بررسی هیپوفیز انجام می‌شود. ‌‏علایم موجود در گرافی هیپوفیز شامل بزرگ شدن خود هیپوفیز، دمینرالیزاسیون و فرورفتگی غیر متقارن ‏نشان دهنده ‏ماکرو آدنوما می‌باشد.‌‎ 
 
‏-‏  ‏ امروز به جای انجام گرافی ساده جمجمه از‎ CT ‎اسکن یا‎ MRI ‎استفاده می‌کنیم در ضمن انجام‎ MRI ‎بهتر از‎ ‌‎CT ‎اسکن است، ‌‎ MRI ‎با استفاده از گادولینیوم در تشخیص ضایعات هیپوفیز بسیـار حساس است‎.  
 
علت‌ها و دلایل بالا بودن پرولاکتین چیست؟‎

آزمایش پرولاکتین چگونه انجام می‌شود؟‎  

این آزمایش تنها چند دقیقه طول می‌کشد و نیازی به آمادگی خاصی قبل از انجام تست نیست، ولی بهتر است ‏موارد ذیل ‏رعایت شود‎:  
 
‌‏- ‌‎ ‎معمولا این تست سه یا چهار ساعت بعد از بیدار شدن در صبح انجام می‌شود.‏
 
‏-‏  مانند سایر آزمایشات خون، توسط سرنگ از خون شما نمونه‌برداری می‌شود
 
‏-‏  مطمئن شوید که قبل از انجام آزمایش در مورد تمامی داروهایی که مصرف می‌کنید به پزشک خود اطلاع ‏داده‌اید تا ‏تداخلات دارویی مدنظر گرفته شده و راهنمایی های لازم انجام شود.‏
 
‏-‏  اختلالات خواب، استرس بالا و انجام ورزش‌های پرفشار نیز می‌تواند بر نتایج آزمایش تاثیرگذار باشد.‏
 
‏-‏  در بعضی موارد، هایپرپرولاکتینمی بدون علایم کلینیکی دیده می‌شود که در این موارد هایپرپرولاکتینمی ممکن ‌‏است به دلیل وجود ماکروپرولاکتین باشد در این صورت تست ماکروپرولاکتین با استفاده از پلی‌اتیلن گلیکول ‌‏(‏PEG‏) انجام می‌شود. ‌‎ 
 
در موارد هایپرپرولاکتینمی جهت رد کردن آکرومگالی اندازه‌گیری‎ IGF- I ‎توصیه می‌شود. 

درمان:‌‎  

هدف از درمان عبارت است از:‌‎   
 
‏1‌‎-‌‏  رساندن پرولاکتین سرم به حد نرمال و کاهش علایم ناشی از افزایش پرولاکتین سرم مثل قاعدگی‌های ‏نامرتب، ‏نازایی و اختلالات جنسی‎.  
 
‏2-  کاهش سایز تومور و اصلاح میدان دید‎  
 
‏3-  برگرداندن عملکرد هیپوفیز به سطح نرمال‎  
 
‏4-  بهتر کردن کیفیت زندگی
‎ 

اندیکاسیون های درمان عبارتند از‎:

‏1-  تمام موارد ماکروآدنوما‎  
 
‏2-  بیماران با علایم سردرد ،میدان دید قاعدگی نامرتب و نازایی‎ 
 
‏3- ‌‎ ‎بیماران با علائم کمبود استروژن و استئوپنی‎ 
 
‏ درمان آن هم استفاده از آگونیست های دوپامین (نظیر ‏cabergoline‏ و یا ‏bromocriptine‏) می باشد. 
 
ولی ‌‏قبل از شروع به درمان باید تست های تیروئید چک شود و اگر بیمار کم کاری تیروئید داشت ابتدا آن درمان شده و ‌‏اگر باز هم پرولاکتین بیمار بالا بود درمان اختصاصی آن شروع شود.‌‎ 
 
مجدد دقت شود که مصرف داروهایی مثل هالوپریدول، فنوتیازین‌ها، متیل دوپا، استروژن، ضدافسردگی‌ها، ‏رزرپین، متوکلوپرامید به دلیل ‏مهار دوپامین سبب هایپرپرولاکتینمی می‌شوند.‌‎ 
‎ 
آزمایش پرولاکتین چگونه انجام می‌شود؟‎

استئوپنی و هایپرپرولاکتینمی‎ ‎

هایپرپرولاکتینمی سبب کاهش میزان استروژن سرم می شود. 
 
در نتیجه این بیماران، مستعد استئوپنی به دلیل ‏هیپواستروژنمیا ‏می‌باشند. 
 
میزان کاهش استخوان بستگی به طول مدت کمبود استروژن و هیپوگنادیسم ناشی از آن ‏دارد. 
 
در یک مطالعه ‏مقطعی در 45 بیمار پرولاکتینوما، 22% از بیماران دچار استئوپنی واضح بودند و نسبت به ‏همسالان خود نمره‎ Z ‎کمتری داشتند. 
 
زنان تحت درمان هایپرپرولاکتینمی، نیاز به اندازه‌گیری دانسیته استخوان به ‏صورت پریودیک دارند و ‏باید درمان‌های تکمیلی جهت هیپواستروژنمی دریافت کنند. 
 
پس از بازگشت پرولاکتین ‏به سطح نرمال در بیماران ‏هایپرپرولاکتینمی، میزان استروژن به سطح نرمال برمی گردد.‏
 
آقای دکتر سارنگ یونسی (دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی)
 گردآوری راضیه فرقانی

ارسال نظر شما

نظر خود را راجع به این مطلب بنویسید و مشارکت کنید

نظرات شما